05 Lưu ý chuẩn bị tâm lý trước khi vào phòng thi

Chỉ còn đúng vài ngày nữa thôi, các con sẽ chính thức bước vào kỳ thi THPT Quốc gia 2026. Quãng thời gian 3 năm cấp ba, hay rộng hơn là hành trình 12 năm đèn sách miệt mài, tất cả đang dồn tụ lại ở những khoảnh khắc ngay trước giờ G này.

Cảm xúc của ba mẹ trước ngày thi của con đang như thế nào?

Lúc này đây, khi ngồi viết những dòng chia sẻ này, tôi đoán rằng có rất nhiều cha mẹ đang ở trong một trạng thái vô cùng đặc biệt. Một mặt, cha mẹ muốn dặn dò đủ thứ, muốn nhắc con cố gắng ôn thêm chỗ này, xem lại công thức chỗ kia. Nhưng mặt khác, cha mẹ lại vô cùng sợ hãi rằng những lời nói của mình sẽ vô tình tạo thêm áp lực nặng nề cho con.

Cảm giác tiến thoái lưỡng nan, vừa muốn động viên nhưng lại vừa không biết nên nói gì cho đúng, thực sự là một trải nghiệm không dễ dàng.

Tuy nhiên, có một sự thật mà tôi muốn chia sẻ thẳng thắn với các bậc phụ huynh: Đến thời điểm này, việc nhồi nhét thêm kiến thức không còn giúp ích được nhiều nữa. Chúng ta đã cùng con đi qua một chặng đường rất dài, từ những ngày đầu tiên bước chân vào trường mầm non cho đến những năm tháng phổ thông trung học.

Toàn bộ những kiến thức, những định lý, định luật hay công thức cần thiết, thực chất đã nằm sẵn trong não bộ của con rồi. Khi việc ôn luyện đã gần như kết thúc, thứ quyết định kết quả lúc này không còn là khối lượng kiến thức có thể bồi đắp thêm trong một hai đêm ngắn ngủi nữa.

Điều cần thiết ngay lúc này là điều hòa trạng thái tâm lý.

Điều mà các con cần nhất đêm nay, ngày mai và những ngày thi sắp tới không phải là thêm một trang sách ôn luyện, mà là một tâm lý ổn định. Chỉ khi giữ được một tâm thế vững vàng, bình tĩnh, con mới có thể “tải” được toàn bộ kho tàng kiến thức đã tích lũy suốt chặng đường qua để đưa ra giấy thi một cách trọn vẹn nhất. Ngược lại, nếu tâm lý bất ổn, não bộ sẽ bị phong tỏa và con rất dễ rơi vào tình trạng làm bài dưới sức học thực tế của mình.

Chính vì triết lý “Trạng thái tâm lý quyết định kết quả hành trình” đó, trong bài viết hôm nay, tôi sẽ chia sẻ với cha mẹ 05 lưu ý tâm lý thực tế nhất. Đây là những điều cha mẹ có thể đồng hành và thực hành cùng con ngay từ bây giờ để giúp con bước vào phòng thi với một tinh thần vững vàng, tự tin nhất trước khi quá muộn.

05 lưu ý tâm lý thực tế giúp con “giải tỏa áp lực, vững tâm vào phòng thi

Để giúp các con có được một trạng thái tâm lý tối ưu nhất trong hai ngày thi chính thức, tôi muốn gợi ý cho cha mẹ 05 hành động thực tế cực kỳ đơn giản nhưng lại mang lại hiệu quả giải tỏa tâm lý vô cùng mạnh mẽ mà chúng ta có thể thực hiện cùng con ngay từ hôm nay.

1. Lưu ý 1: Dừng “tiếp nhiên liệu lo lắng” ngay hôm nay

Mỗi ngày trôi qua, vì quá sốt ruột, chúng ta thường vô tình thốt ra những câu hỏi như: “Con ôn phần đó chưa?”, “Liệu có còn kịp ôn không con?”. Cha mẹ có biết rằng, trong ngôn ngữ tâm lý học, đây chính là cách chúng ta đang bơm thêm “nhiên liệu rác” vào đầu con?

Những câu hỏi mang tính chất giục giã, kiểm tra này sẽ vô tình kích hoạt hệ thần kinh sản sinh ra cortisol – hormone căng thẳng – đúng vào thời điểm mà các con đang cần sự bình tĩnh và tĩnh lặng nhất. Hãy nhớ rằng, đến thời điểm này, kiến thức đã nằm trong đầu con rồi. Nhiệm vụ tối thượng của cha mẹ bây giờ là giúp con giữ được trạng thái bình tĩnh để sẵn sàng “tải” kiến thức đó ra khi cầm bút.

• Thực hành ngay hôm nay: Cha mẹ hãy chủ động thay thế toàn bộ những câu hỏi mang tính chất bài vở, thúc ép bằng một câu hỏi duy nhất, rất nhẹ nhàng: “Con đang ổn không?” (hoặc “Con đang ổn chứ?”). Chỉ một câu hỏi quan tâm đến cảm xúc thay vì kết quả sẽ giúp con cảm thấy được che chở và thư giãn hơn rất nhiều.

2. Lưu ý 2: Giúp con “xả van” cảm xúc trước khi vào thi

Trong suốt giai đoạn ôn thi căng thẳng vừa qua, hầu hết các sĩ tử đều đang tích tụ một khối lượng lớn những cảm xúc đè nén chưa được nói ra: đó là sự lo lắng, hồi hộp, những tổn thương tự ti ngầm hay nỗi sợ hãi mơ hồ rằng mình sẽ làm cha mẹ thất vọng.

Nếu chúng ta không giúp con giải phóng đống cảm xúc tiêu cực này, chúng sẽ theo con vào tận phòng thi. Tại đó, sự lo âu sẽ xâm lấn, bao phủ và chiếm dụng đúng phần não bộ mà con đang cần nhất để tập trung tư duy, phân tích và giải đề thi. Đây chính là lý do vì sao nhiều học sinh học khá, giỏi nhưng lại làm bài dưới sức học của mình.

• Thực hành tối nay: Cha mẹ chọn một không gian yên tĩnh, ngồi lại bên con và chủ động hỏi một câu mở lòng: “Điều con đang lo nhất về kỳ thi này là gì?”.
• Nguyên tắc cốt lõi: Khi con bắt đầu nói, cha mẹ chỉ lắng nghe.

Tuyệt đối không ngắt lời, không giải thích, không vội vàng trấn an theo kiểu “Có gì đâu mà lo”. Hãy để con được gọi tên nỗi sợ và trút hết gánh nặng trong lòng ra. Chỉ cần được nói ra thôi, “chiếc van” áp lực được mở, con sẽ thấy nhẹ lòng đi rất nhiều.

Mẹo nhỏ cho cha mẹ: Nếu con còn ngần ngại chưa chịu mở lòng, cha mẹ có thể dẫn dắt bằng câu chuyện của chính mình ngày xưa: “Mẹ nhớ ngày xưa lúc mẹ đi thi đại học cũng lo lắm, đêm trước khi thi cứ hồi hộp sợ lệch tủ, sợ làm ông bà thất vọng…”. Sự đồng cảm này sẽ là chìa khóa mở cửa tâm trí con.

3. Lưu ý 3: Dạy con kỹ thuật “5-4-3-2-1” – Chiếc phao thoát lo âu tức thì tại phòng thi

Khi bước vào phòng thi, đối diện với không gian trang nghiêm và những tiếng lật giấy, có những khoảnh khắc con sẽ cảm thấy đầu óc bắt đầu quay cuồng, tim đập nhanh, mồ hôi tay tứa ra vì lo sợ. Đó là lúc tâm trí con bị kẹt vào những dòng suy nghĩ tiêu cực về tương lai hoặc những thất bại trong quá khứ. Lúc này, con cần một công cụ để kéo mình trở về thực tại ngay lập tức.

Kỹ thuật Grounding (Định vị thực tại) “5-4-3-2-1” chính là chiếc phao cứu sinh đó. Nó chỉ mất từ 2-3 phút, không cần bất kỳ dụng cụ nào và con có thể ngồi làm ngay tại bàn thi để kích hoạt các giác quan, nhắc nhở não bộ rằng con đang an toàn ở hiện tại.

Cha mẹ hãy hướng dẫn và thực hành cùng con tối nay theo các bước sau:

• 5 – NHÌN: Hãy nhìn 5 thứ xung quanh phòng thi và gọi tên chúng trong đầu (ví dụ: chiếc đồng hồ, cái bảng, cây bút, thước kẻ, cái ghế…).
• 4 – CHẠM: Chạm vào 4 vật gần mình nhất và cảm nhận rõ chất liệu của chúng (ví dụ: chạm tay xuống mặt bàn gỗ, chạm vào thân bút nhựa, sờ vào tà áo cotton con đang mặc hay sờ lên mái tóc của mình).
• 3 – NGHE: Tập trung lắng nghe 3 âm thanh đang có mặt lúc đó (tiếng quạt trần quay, tiếng gió điều hòa thổi, tiếng bước chân giám thị, hay thậm chí là tiếng nhịp thở của chính mình).
• 2 – NGỬI: Chú ý cảm nhận 2 mùi hương xung quanh, hoặc nhắm mắt lại trong 3 giây để nhớ lại một mùi hương mà con đặc biệt yêu thích.
  Mỗi khi gặp áp lực, Hải Yến thường nhắm mắt lại và gọi về mùi hương của trà mạn pha đậm – mùi vị chát nhẹ rồi ngọt hậu mà tôi cực kỳ yêu thích. Trong khi đó, ông xã của tôi lại thích gọi về mùi hương của một ly cà phê đen. Con hoàn toàn có thể nhớ về mùi nước xả vải trên áo mẹ, mùi cuốn vở mới để lấy lại sự bình yên.
• 1 – NẾM: Cảm nhận 1 vị trong miệng. Con có thể uống một ngụm nước lọc mang theo, hoặc đơn giản là chú ý đến vị tự nhiên sẵn có trong khoang miệng mình, hoặc nhắm mắt tưởng tượng lại vị ngọt ngào của món ăn con thích.

Hãy cùng con tập luyện kỹ thuật này vài lần ngay tối nay để con thuần thục và tự tin tự làm một mình khi ngồi trong phòng thi (hoặc bất kỳ tình huống nào khác cần sự trấn an tức thời).

4. Lưu ý 4: Đêm nay không phải đêm ôn bài – Hãy để não bộ củng cố ký ức

Nhiều học sinh có thói quen “học gạo”, cố thức đến 1-2 giờ sáng trước ngày thi để nhồi nhét thêm vài công thức, vài bài văn. Đây là một sai lầm tai hại về mặt sinh học thần kinh. Não bộ của các con cần được nghỉ ngơi để làm nhiệm vụ sắp xếp và củng cố ký ức. Việc cố nhồi nhét vào đêm muộn không giúp con nhớ lâu hơn, ngược lại chỉ làm con kiệt sức, suy giảm trí nhớ trước giờ G.

Ba mẹ có ký ức nào về việc “học gạo” không? Còn Hải Yến thì vẫn nhớ như in kỳ thi đại học năm xưa của chính mình. Vì quá lo lắng và sợ hãi môn Hóa – môn học mà tôi yếu nhất, đêm trước ngày thi tôi đã thức rất muộn để cố học thuộc thêm vài công thức hóa học. Kết quả là sáng hôm sau bước vào phòng thi, đầu óc bi căng ra vì thiếu ngủ nhưng bên trong lại trống rỗng hoàn toàn, tôi không thể nhớ nổi những gì mình đã cố nhồi nhét đêm qua. Năm đó, Hóa là môn tôi thi với kết quả tệ nhất.

Bài học xương máu ấy cho thấy: một bộ não mệt mỏi và hoảng loạn sẽ từ chối hợp tác với chúng ta.

• Thực hành tối nay: Vai trò của cha mẹ tối nay là tạo ra một bầu không khí nhẹ nhàng, vui vẻ trong gia đình, tuyệt đối không giục giã hay quản lý thời gian học của con nữa. Để con làm một việc con thích trong vòng 30 phút (xem tivi, nghe nhạc hoặc thậm chí nếu con muốn xem lại một vài điểm quan trọng, hãy để con tự quyết định nhưng chỉ giới hạn trong 30 phút) ba mẹ nhé. Sau đó, nhắc con đi ngủ sớm để đảm bảo giấc ngủ tối ưu khoảng 8 tiếng, chuẩn bị một tinh thần sảng khoái cho ngày mai.

5. Lưu ý 5: Câu cha mẹ nói sáng 11/6 quan trọng hơn bạn nghĩ rất nhiều

Giao tiếp giữa cha mẹ và con cái không chỉ qua lời nói mà còn qua năng lượng cảm xúc. Con cái rất nhạy bén, chúng có thể cảm nhận được sự lo lắng, bất an của cha mẹ dù chúng ta cố tình giấu đi. Trạng thái tinh thần của cha mẹ vào buổi sáng ngày 11/6 bước ra khỏi nhà như thế nào, nó sẽ theo con vào tận chỗ ngồi trong phòng thi như thế đó.

Nhiều cha mẹ hay dặn con: “Con phải làm bài thật tốt vào nhé!” hoặc “Cố lên con, ba mẹ tin con làm được”. Hãy cẩn trọng, hai câu nói này mang lại hai tác động tâm lý hoàn toàn khác biệt. Câu nói “Con phải làm tốt nhé” vô tình gắn tình yêu thương và sự kỳ vọng của cha mẹ vào kết quả điểm số, tạo thành một tảng đá áp lực vô hình đè nặng lên vai con. Trong khi câu nói thể hiện sự tin tưởng vào con người con sẽ tạo ra một vùng an toàn vững chãi.

• Thực hành sáng 11/6: Khi đưa con đến điểm thi, thay vì dặn dặn dò né tránh bài vở, có thể nhìn sâu vào mắt con, mỉm cười thật tươi (một nụ cười chân thành từ tim chứ không phải cười cố) và nói: “Dù kết quả thế nào, ba mẹ vẫn luôn ở đây với con. Ba mẹ tin con!”.

Nếu lúc đó cha mẹ quá hồi hộp không thể cười tự nhiên, hãy trao cho con một cái ôm thật ấm áp. Sự tiếp xúc cơ thể từ cái ôm sẽ giúp xoa dịu hormone cortisol của cả cha mẹ lẫn con, truyền đi ngọn lửa của sự tự tin và bình an lớn nhất.

Tình yêu thương vô điều kiện là bệ phóng vững chắc nhất

Chỉ còn “một bước chân” nữa thôi là các con sẽ bước qua cánh cửa phòng thi để khép lại một hành trình dài nâng niu sách vở. Hải Yến muốn nhấn mạnh lại một lần nữa triết lý cốt lõi: “Trạng thái tâm lý quyết định kết quả hành trình”.

Điều mà các con cần nhất ở cha mẹ lúc này, không phải là sự giám sát bài vở đến phút chót, không phải là việc cố gắng tận dụng từng giây từng phút để nhồi nhét thêm bất kỳ dòng kiến thức nào. Thứ các con khao khát nhất chính là cảm giác an toàn – cảm giác rằng dù kết quả có ra sao, con vẫn luôn được yêu thương và được chấp nhận vô điều kiện. Khi con biết rằng phía sau mình luôn có một bến đỗ bình yên, nơi mà cha mẹ yêu con vì chính con người con chứ không phải vì điểm số trên tờ giấy thi, đó chính là lúc con có được nội động lực lớn nhất.

Sự bình an trong tâm trí sẽ mở khóa toàn bộ tài nguyên, giúp não bộ của con hoạt động sáng suốt nhất và phát huy được tối đa 100% năng lực vốn có. Hãy là người đầu tiên tặng cho con cảm giác thiêng liêng đó ngay từ tối hôm nay.

Chúc cho tất cả các sĩ tử của chúng ta bước vào kỳ thi với cái đầu lạnh, trái tim ấm và một trạng thái tâm lý vững vàng nhất để gặt hái kết quả thật viên mãn!

Nếu cha mẹ hoặc các con vẫn đang cảm thấy trăn trở, loay hoay trong việc tìm kiếm sự bình an tâm trí hay cần những phương pháp khoa học để đồng hành cùng con vượt qua áp lực mùa thi, đừng ngần ngại chia sẻ với Hải Yến. Đôi khi, chỉ một “chìa khóa nhỏ” từ chuyên gia tâm lý cũng có thể mở ra một cánh cửa mới, giúp gia đình chúng ta tìm lại sự kết nối và tiếp thêm nguồn lực mạnh mẽ cho con.

Hải Yến và đội ngũ chuyên gia tại Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam luôn sẵn sàng lắng nghe, thấu hiểu và đồng hành cùng gia đình bạn trên mọi chặng đường. Đừng ngại ngần để lại bình luận hoặc nhắn tin trực tiếp cho chúng tôi nhé!

Có thể bạn quan tâm:

• Làm gì khi áp lực thi cử ảnh hưởng tới kết quả thi?
• Tích cực độc hại và tích cực lành mạnh – Đâu là nội lực thật sự?
• Buông bỏ muộn phiền: nghệ thuật chuyển hóa “rác tâm trí” thành “khu vườn rực rỡ hoa”