Tích cực độc hại và tích cực lành mạnh – Đâu là nội lực thật sự?

Trải qua hàng ngàn giờ đồng hành cùng khách hàng, Hải Yến nhận ra một thực tế: Nhiều người đang cố giải tỏa áp lực bằng cách tự nhủ “Phải vui lên”, “Cố lên không sao đâu” hay bám víu vào câu nói “Cứ đi rồi sẽ tới”.

“Cứ đi rồi sẽ tới” chỉ đúng khi ta chọn đúng đường, có giải pháp đúng và đích đến đúng. Nếu nghĩ sai lệch, tất cả những lời thúc ép lạc quan ấy sẽ biến thành gánh nặng khổng lồ. Nếu bạn cũng đang loay hoay phía sau lớp mặt nạ lạc quan ấy, hãy cùng Hải Yến vén bức màn mây mù này lên để đón nhận ánh sáng mặt trời tự nhiên của một nguồn nội lực thực sự, vững bền và chân thật nhất.

Hiện tượng tâm lý Vòng luẩn quẩn của sự “giả vờ ổn”

Trong tâm lý học, tích cực độc hại (Toxic Positivity) được định nghĩa là một cơ chế phòng vệ rối loạn chức năng (dysfunctional defense mechanism) trong việc quản lý cảm xúc.

Nếu ví tâm trí như một khu vườn, muốn nhặt sạch cỏ dại, việc đầu tiên ta phải làm là thừa nhận sự tồn tại của rác. Sự tích cực độc hại giống như một đám mây mù giả tạo, cố gắng tưới tẩm lên khu vườn ấy một lớp nuôi dưỡng giả vờ, vô tình che lấp đi ánh mặt trời của nội lực đích thực. Thay vì giúp nâng cao trí tuệ cảm xúc (EQ), cơ chế lỗi này lại đẩy chúng ta vào hiện tượng tâm lý: Vòng luẩn quẩn của sự “giả vờ ổn” vận hành qua 3 dấu hiệu cốt lõi:

• Dấu hiệu 1 – Phủ nhận thực tại (Emotion Suppression): Đây là trạng thái gian dối cảm xúc tinh vi nhất. Khi đối diện với các kích thích tiêu cực (buồn bã, thất vọng, giận dữ), thay vì gọi tên và xử lý, bạn lại ép bản thân nuốt nước mắt vào trong. Những câu tự lừa phỉnh như “Tôi ổn”, “Chuyện nhỏ ấy mà” thực chất là hành vi chối bỏ thực tại, ngắt kết nối với nội tâm.
• Dấu hiệu 2 – Áp lực phải lạc quan, áp lực xã hội (Social Expectation Pressure): Xuất phát từ nỗi sợ bị phán xét hoặc sợ bộc lộ sự bất toàn trước thế giới. Để né tránh những tiếng nói nhỏ từ định kiến bên ngoài, chúng ta khoác lên mình chiếc mặt nạ bận rộn, cố tỏ ra cười nói vui vẻ nhằm che đậy sự mệt mỏi và khuyết điểm của bản thân.
• Dấu hiệu 3 – Vòng luẩn quẩn của sự giả vờ, sự dồn nén bùng nổ (Emotional Explosion): Các nghiên cứu thần kinh học chứng minh cảm xúc bị ức chế không hề biến mất mà tích tụ tại vùng dưới đồi (hypothalamus). Giống như những giọt nước tí tách nhỏ vào cốc, việc gồng gánh quá tải đến một ngày sẽ làm chiếc cốc tràn ly. Khi sức chịu đựng đạt giới hạn, một “tiếng nổ lớn” trong thế giới nội tâm sẽ xảy ra, khiến bạn hoàn toàn mất kiểm soát về cả cảm xúc lẫn hành vi.

Muốn kiến tạo một nhân cách kiên cường và số phận tốt đẹp, chúng ta buộc phải dũng cảm bẻ gãy mắt xích đầu tiên: Ngừng dối trá với cảm xúc của chính mình.

Đừng biến lời động viên thành “Tảng đá đè người dưới đầm lầy”

Trong một buổi chia sẻ trực tuyến gần đây, Hải Yến nhận được lời tâm sự của một bạn trẻ: “Chị ơi, cứ mỗi lần em buồn là bạn bè lại bảo “Vui lên đi, có gì đâu mà phải suy nghĩ”. Nghe xong, em chẳng thấy khá hơn mà còn cảm thấy mình thật tồi tệ, bất lực vì không thể lạc quan được như họ”.

Lắng nghe câu chuyện này, điều đầu tiên Hải Yến muốn dành cho bạn đó chính là một lời khen ngợi chân thành. Khi bạn nhận ra mình đang bất ổn và can đảm gọi đúng tên cảm xúc của mình là “buồn”, điều đó chứng tỏ bạn hoàn toàn không mắc bẫy tích cực độc hại. Bạn không hề trốn tránh hay chối bỏ thực tại, đó là một tín hiệu rất tốt của sự trung thực với chính mình.

Tuy nhiên, câu chuyện của bạn lại phản ánh một thực trạng tâm lý rất phổ biến về môi trường xung quanh chúng ta. Những người thân yêu, bạn bè khi thấy bạn buồn, họ rất muốn giúp đỡ bạn. Nhưng vì chưa có kỹ năng hay chuyên môn tâm lý, họ thường chọn cách nhanh nhất là đưa ra những lời khuyên sáo rỗng: “Tích cực lên rồi mọi chuyện sẽ ổn thôi”.

Ở góc độ chuyên gia, Hải Yến muốn bạn hiểu rằng: Đối với một người đang kiệt sức, lo âu hay tổn thương, những lời ép buộc phải lạc quan ấy không phải là chiếc phao cứu sinh. Ngược lại, nó chẳng khác nào việc đè thêm một tảng đá nặng lên vai một người đang bị mắc kẹt dưới đầm lầy sâu. Nó không giúp họ đứng dậy, mà trái lại, dìm họ lún sâu hơn vào cảm giác tội lỗi, cô độc và bất lực.

Buồn bã là một đặc quyền của con người và bạn có quyền được lắng nghe nỗi buồn ấy trước khi học cách bước qua nó.

Hải Yến muốn chân thành chia sẻ với bạn một góc khuất nhỏ của chính mình: Khi ngồi đây viết những dòng này, tôi không hề đứng ở vị thế của một người có năng lực siêu phàm để lúc nào cũng tích cực, lạc quan 100% trước mọi bão giông cuộc đời. Khi tự soi chiếu bản thân một cách thành thật nhất bằng bộ câu hỏi dưới đây, tỷ lệ của tôi hiện tại là 80/20.

Con số này nghĩa là gì? Tôi tự hào vì mình đã đạt được 80% sự can đảm để cho phép những cảm xúc tự nhiên – dù là buồn bã, thất vọng hay đau lòng – được tự do diễn ra và được tôi trân trọng lắng nghe. Thế nhưng, vẫn còn đó 20% những khoảnh khắc vô thức, tôi vô tình ép bản thân mình phải mỉm cười gượng gạo cho qua chuyện buồn, cố giấu đi những tổn thương vì áp lực của cuộc sống hay công việc.

Hải Yến cũng là một người bình thường và tôi vẫn đang trên hành trình rèn luyện, sửa mình mỗi ngày cùng với các bạn.

Để biết tâm trí bạn đang được sưởi ấm bởi sự tích cực lành mạnh hay đang sa lầy vào chiếc bẫy “giả vờ ổn”, hãy cùng Hải Yến chậm lại một nhịp, dũng cảm trả lời bộ 8 câu hỏi tự vấn dưới đây:

1. Bạn có ép bản thân mỉm cười cho qua thay vì cho phép mình được dừng lại để buồn?
2. Bạn có thấy tội lỗi, tự trách khi lỡ có cảm xúc tiêu cực (giận dữ, chán nản)?
3. Lời khuyên bạn dành cho người khác là “Vui lên đi” hay là “Tôi hiểu bạn đang đau lòng”?
4. Bạn đang dũng cảm đối diện thử thách hay phớt lờ chúng bằng sự lạc quan giả tạo?
5. Bạn có chấp nhận những điểm chưa hoàn hảo của bản thân ngày hôm nay một cách bình an?
6. Sự tích cực, cười nói hiện tại giúp bạn vững vàng hơn hay đang làm bạn kiệt sức?
7. Có mâu thuẫn nội tâm nào đang âm thầm tích tụ sau câu nói “Mọi chuyện vẫn ổn” không?
8. Nếu cả đời không cần “rực rỡ” bằng sự lạc quan ép buộc, bạn có dám sống thật với cảm xúc của mình?

Bước ra khỏi vòng luẩn quẩn – Kiến tạo nội lực từ Tích cực lành mạnh

Nếu như tích cực độc hại là đám mây mù giả tạo, cố che lấp đi thực tại bằng sự giả vờ, thì bản chất của tích cực lành mạnh lại hoàn toàn ngược lại. Nó chính là ánh sáng mặt trời tự nhiên, mang hơi ấm chân thật để sưởi ấm khu vườn tâm trí và đánh thức nguồn nội lực bền bỉ ẩn sâu bên trong mỗi con người. Tích cực lành mạnh không ép bạn phải cười khi đau, mà dẫn dắt bạn đi qua giông bão bằng sự hiểu biết sâu sắc để từ đó sống một cuộc đời đức hạnh và kiên cường.

Để bẻ gãy hoàn toàn chiếc mặt nạ “giả vờ ổn” đang bào mòn tâm trí, Hải Yến muốn chia sẻ với bạn hành trình chuyển hóa cốt lõi gồm 3 bước:

• Bước 1 – Chấp nhận vô điều kiện: Đây là nền tảng đầu tiên của sự chữa lành. Bạn cần học cách chấp nhận bản thân như thể mình đang là, bao gồm cả những điểm tốt, điểm khuyết, cả những cảm xúc tích cực lẫn những trạng thái chưa tích cực. Khi buồn, hãy cho phép mình được khóc; khi kiệt sức, hãy cho phép mình được nghỉ ngơi. Đừng phán xét hay cảm thấy tội lỗi vì những cảm xúc tự nhiên đó.
• Bước 2 – Dũng cảm đối diện: Thay vì trốn tránh, né tránh thử thách hay cố tình phớt lờ nỗi buồn bằng sự lạc quan tếu, chúng ta chọn cách nhìn thẳng vào nó. Hãy quan sát tổn thương bằng góc nhìn thông thái, tỉnh thức để thấu hiểu gốc rễ vấn đề, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm và tự chữa lành cho chính mình.
• Bước 3 – Tư duy Khắc kỷ (Tập trung vào chính mình): Bạn không cần phải chạy đua hay so sánh bản thân với bất kỳ ai để cố trở thành một hình mẫu hoàn hảo của họ. Hãy hướng ống kính vào bên trong, tập trung hoàn toàn vào mục tiêu tiến bộ của riêng mình. Chỉ cần ngày hôm nay bạn tốt hơn chính mình của ngày hôm qua 1% thôi, đó đã là một điều vô cùng tuyệt vời trên hành trình khơi dậy nội lực.

Bài tập thực hành: Ngưng “Dối trá cảm xúc” và 3 câu hỏi truy vết tổn thương

Nhiều người thường hỏi Hải Yến: “Cứ giả vờ tích cực mãi thì có thể biến thành thật được không chị?”. Câu trả lời của tôi là có, nhưng theo một cách vô cùng nguy hại. Vô thức của chúng ta không biết phân biệt đúng sai, nó chỉ ghi nhận những gì được lặp đi lặp lại. Nếu bạn giả vờ quá nhiều, bộ não sẽ tự động lập trình nó thành một mô thức lỗi. Tôi gọi thẳng tên đó là sự “gian dối cảm xúc” với chính mình.

Vì cách bạn làm một việc là cách bạn làm mọi việc, thói quen dối trá này lâu dần sẽ bóp méo nhân cách, và một nhân cách mang vết xước của sự dối trá sẽ quyết định một số phận sai lệch, khó lòng hạnh phúc trọn vẹn.

Hãy tôn trọng cảm xúc của mình bằng bài tập thực hành truy vết nỗi buồn ngay tại nhà dưới đây. Khi vướng vào một cảm xúc bất tích cực, bạn hãy nhắm mắt lại, quay trở lại trải nghiệm đó (truy vết từ sự kiện gần nhất, đến sự kiện ấn tượng nhất và xa nhất là sự kiện đầu tiên trong đời gây ra nỗi buồn) để tự vấn 3 câu hỏi:

1. Trải nghiệm này, sự kiện này mang lại điều gì tốt cho mình ở đây?
2. Bài học cốt lõi mình cần nhận ra để làm tốt hơn trong tương lai là gì?
3. Nỗi buồn, thử thách này có ích gì cho hành trình sau này của mình?

Hãy nhớ rằng, cách chúng ta phản ứng với thất bại mới quyết định chúng ta thành công hay thất bại. Việc đón nhận bài học từ nỗi buồn sẽ giúp bạn trưởng thành và kiên cường hơn.

Nếu bạn cảm thấy đầm lầy cảm xúc quá sâu và chưa thể tự mình gỡ rối những mô thức lỗi này, hãy để Hải Yến và Trung tâm Tâm lý NHC Việt Nam đồng hành cùng bạn bằng những giải pháp hỗ trợ gỡ rối tâm lý chuyên sâu, giúp bạn bẻ gãy niềm tin lệch lạc để trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.

Bạn là người duy nhất chịu trách nhiệm cho cuộc đời mình

Con đường duy nhất để chạm tới nội lực thật sự là dũng cảm cởi bỏ chiếc mặt nạ “giả vờ ổn”, giải phóng mọi dồn nén và thành thật với chính mình. Bạn có thể tự chữa lành bằng cách đọc sách, nghe nhạc, vẽ tranh hoặc tìm đến những người tích cực xung quanh.

Nhưng nếu đầm lầy cảm xúc quá sâu, Hải Yến và Tâm lý NHC Việt Nam luôn sẵn sàng đồng hành chuyên sâu cùng bạn để bẻ gãy các mô thức lỗi theo tiêu chí: Không dùng thuốc, không can thiệp cơ thể. Không gì vững bền bằng việc tự cứu lấy chính mình. Bạn chịu trách nhiệm 100% cho cuộc đời mình, hãy sống chân thật để khơi dậy nguồn nội lực rực rỡ nhất!

Bạn hay người thân có đang gặp bất ổn tâm lý như thế nào? Hãy chia sẻ xuống phần bình luận hoặc nếu cần có sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý, vui lòng liên hệ Hotline: 096 589 8008 hoặc đặt ngay lịch hẹn với Hải Yến tại đây.

Có thể bạn quan tâm:

• Buông bỏ muộn phiền: nghệ thuật chuyển hóa “rác tâm trí” thành “khu vườn rực rỡ hoa”
• 8 câu hỏi khai vấn giúp bạn thoát khỏi “bẫy” khủng hoảng hiện sinh
• Tư duy, niềm tin tích cực và tương hỗ