Làm gì để con không dựa dẫm, ỷ lại vào cha mẹ khi trưởng thành?

Hiện nay Hải Yến thì có một bạn lớn 15 tuổi, bạn thứ hai 13 tuổi và bạn nhỏ nhất mới có 1 tuổi thôi. Thế nhưng dù là con đang tuổi ẩm ương dậy thì hay ẵm ngửa thì với trái tim/tâm trí của một người mẹ, Hải Yến vẫn luôn luôn thổn thức câu hỏi trên. – Làm gì để con không dựa dẫm, ỷ lại vào cha mẹ khi trưởng thành?

Tiếng lòng của một người mẹ và “lát cắt” từ phòng tham vấn

Chúng ta đã cùng nhau phân biệt giữa tích cực độc hại và tích cực lành mạnh. Khi đã hiểu rồi, hãy đồng ý với nhau rằng việc ép bản thân hay ép người khác phải lạc quan một cách giả tạo, phải cố tỏ ra là mình ổn trong khi bên trong đang cồn cào sóng vỗ, thì đến một lúc nào đó, “tổ kiến hổng sẽ làm đê vỡ sụp tan”. Một giọt nước tràn ly có thể dẫn đến sự bùng nổ cảm xúc và để lại nhiều hệ lụy đau lòng.

Hôm nay, Hải Yến muốn mang chính tư duy chấp nhận và thấu cảm sâu sắc đó vào một bài toán đang khiến rất nhiều bậc làm cha làm mẹ phải đau đầu, trăn trở.

Trong suốt những năm tháng làm trong lĩnh vực tâm lý, rất nhiều người tìm đến tôi với một nỗi lo canh cánh, họ bảo: “Chị lo rằng sau này không còn cha mẹ thì con sẽ sống thế nào?”.

Đặc biệt là phụ huynh của Việt Nam, phụ huynh Đông Nam Á thì đây như một nỗi lo chung. Bởi vì hiện nay con đang ở lứa tuổi tuổi teen – thanh thiếu niên và các con có quá nhiều biểu hiện của sự dựa dẫm, ỷ lại vào cha mẹ.

Khi nhìn sâu vào thế giới nội tâm của những đứa trẻ (thậm chí là sinh viên đại học) đang bị cha mẹ gắn mác là “lười biếng, thụ động, động một tí là kêu cứu”, Hải Yến nhận ra một sự thật: Bản chất các con không hẳn là lười, nhưng: Sự độc lập và tính tự giác ở các bạn thanh thiếu niên đang bị thiếu một cách trầm trọng.

Các con đang rơi vào một hiện tượng tâm lý mà gọi là “Hội chứng chiếc kén an toàn”.

Bên trong các con luôn có một cuộc mâu thuẫn nội tâm dữ dội: Một mặt con rất muốn tự do, muốn khẳng định cái tôi; nhưng mặt khác, con lại mang một nỗi sợ vô hình với hai chữ “trách nhiệm”. Khi đối mặt với thế giới bên ngoài, con cảm thấy mình nhỏ bé, sợ làm sai sẽ bị mắng, sợ thất bại sẽ bị phán xét. Chính những nỗi sợ ấy đã đẩy con lùi sâu vào trong, lựa chọn ẩn nấp sau “chiếc kén an toàn” do cha mẹ dệt nên.

Con chọn tiếp tục đóng “đúng vai” một đứa trẻ bé bỏng, ngơ ngác để được bao bọc, để đùn đẩy mọi việc cho cha mẹ. Muốn gỡ lỗi dựa dẫm, chúng ta không thể chỉ mắng mỏ bề ngoài, mà phải giúp con tháo gỡ được mâu thuẫn nội tâm bủa vây bên trong chiếc kén đó.

Hành trình chuẩn bị “bệ phóng nội lực” thay vì đợi con lớn tới 18 tuổi

Có một hiểu lầm rất phổ biến mà Hải Yến thường thấy ở các bậc phụ huynh: Chúng ta thường nghĩ sự tự lập là một cái công tắc, cứ nuôi con lớn, lo cho con ăn học, rồi đùng một cái khi con chạm ngưỡng 18 tuổi bước vào đại học, hay 22 tuổi tốt nghiệp ra trường, con sẽ tự khắc biết tự lập, tự khắc trưởng thành.

Nhưng hãy thẳng thắn rằng: Sự tự lập không bao giờ là câu chuyện đợi đến năm 18 tuổi mới tự động xuất hiện. Nếu cha mẹ bền bỉ chuẩn bị cho con một nền tảng vững vàng ngay từ sớm, tự khắc con sẽ có đủ bản lĩnh để bước ra khỏi vùng an toàn và đứng vững trên đôi chân của chính mình.

Khi nội lực bên trong đã đủ lớn, đứa trẻ sẽ tự động tháo bỏ “chiếc kén ỷ lại”, chủ động sống trách nhiệm và tự lập hơn mà không cần cha mẹ phải thúc ép hay lo lắng ngày đêm.

Hải Yến tin rằng, không chỉ các bậc phụ huynh đâu, mà ngay cả các bạn trẻ – từ học sinh, sinh viên cho đến những người mới chập chững đi làm – sâu thẳm bên trong họ đều khao khát điều này. Bởi, ai mà chẳng muốn bản thân mình trưởng thành, bản lĩnh và được tự quyết cuộc đời mình một cách vững vàng nhất?

Sự tự lập của con không bao giờ là câu chuyện đợi đến năm 18 tuổi mới bắt đầu. Đó là cả một hành trình dài mà cha mẹ phải bền bỉ chuẩn bị từ trước, xây dựng cho con một thứ tài sản vô hình nhưng vô giá: “Bệ phóng nội lực”.

Hành trình chuẩn bị bệ phóng này đòi hỏi cha mẹ phải thay đổi hoàn toàn tư duy nuôi dạy. Nhiều cha mẹ vì quá yêu con, thương con vất vả nên việc gì cũng làm thay, làm hộ. Con đi học về muộn một chút là cha mẹ cuống cuồng nấu cơm, dọn dẹp, chuẩn bị quần áo sẵn cho con.

Khi chúng ta làm hộ con mọi việc, chúng ta đang vô tình tước đi quyền được trải nghiệm, quyền được thử sai và quyền được trưởng thành của đứa trẻ. Vô hình chung, chính sự bao bọc quá mức của cha mẹ lại là chất xúc tác nuôi dưỡng các “đám mây tiêu cực” trong tâm trí con, khiến con nghĩ rằng mình không có năng lực tự làm gì cả.

Hải Yến luôn tâm niệm rằng: Cha mẹ chuẩn bị tốt nền móng, thì tự chính con sẽ có đủ bản lĩnh để bước ra khỏi vùng an toàn, dễ dàng đứng vững trên đôi chân của mình mà không cần dựa dẫm vào bất kỳ ai. “Bệ phóng nội lực” ấy được xây dệt nên từ sự thấu cảm, tôn trọng của cha mẹ và ý thức trách nhiệm của chính con.

Thay vì đóng vai một “bảo mẫu” lo toan từ A đến Z, hay một “thẩm phán” suốt ngày phán xét, cha mẹ hãy học cách lùi lại một bước để làm người đồng hành. Khi đứa trẻ được trang bị một nội lực vững vàng, con sẽ không còn thấy mình nhỏ bé trước thế giới, con sẽ tự tin đập tan chiếc kén an toàn để cất cánh bay lên bằng chính đôi cánh của mình.

Giúp con gỡ kén bằng công thức 4B và xua tan 5 đám mây tiêu cực

Trong buổi livestream vừa qua, Hải Yến nhận được một câu hỏi rất nhức nhối từ một người mẹ: “Chị Yến ơi, con em năm nay học đại học rồi mà động một tí là gọi điện cầu cứu bố mẹ, từ việc nấu ăn đến chọn ngành học cháu cũng không tự quyết được. Em phải làm sao ạ?”.

Đọc câu hỏi này, Hải Yến vừa thương người mẹ, vừa thấu cảm cho đứa trẻ. Bạn thấy đấy, đứa trẻ này đã bước vào giảng đường đại học – độ tuổi danh chính ngôn thuận là người trưởng thành. Thế nhưng, vì “chiếc kén an toàn” quá dày, con vẫn mang tâm lý của một em bé.
Vậy nếu là người mẹ trong tình huống này, chúng ta phải gỡ rối thế nào?

Với kinh nghiệm làm nghề và là một người mẹ, Hải Yến hiểu rằng việc giục giã: “Lớn rồi, tự đi mà làm!” chưa bao giờ mang lại kết quả thực sự. Nếu con có làm thì cơ bản là để chống đối cha mẹ. Muốn giúp con phá vỡ “chiếc kén an toàn”, cha mẹ phải trở thành những người thợ khéo léo, vừa biết cách thay đổi phương thức tương tác bên ngoài, vừa giúp con dọn dẹp những “đám mây mù” tâm lý bên trong.

Hiệu quả kỳ diệu từ “Chìa khóa kép”

Mỗi lời cha mẹ nói, mỗi việc cha mẹ làm; dù là đầu tư cho con học trường tốt, mua sách hay, hay đưa con đi trải nghiệm muôn nơi… đều chỉ hướng về một mục đích duy nhất: Giúp con hiểu rõ mình là ai và mình có giá trị gì. Thế nhưng, Hải Yến biết rất nhiều cha mẹ chưa thực sự tỏ tường điều này, dẫn đến việc vô tình tự làm mình “trượt” khỏi đường ray và có những cách đồng hành chưa phù hợp, khiến con ngày càng ỷ lại.

Khi bạn thấu suốt và áp dụng đúng giải pháp này, nó sẽ mang lại những lợi ích thay đổi hoàn toàn cục diện:

• Đánh thức bản lĩnh cất cánh: Con sẽ có đủ nội lực để tự đập tan chiếc kén an toàn, chủ động bước ra thế giới một cách tự tin mà không cần cha mẹ phải lo lắng, thúc ép ngày đêm.
• Kích hoạt mạch nguồn “Thấu cảm” và chuyển giao cho con tinh thần trách nhiệm với chính cuộc đời mình.
• Con sẽ tự tin đứng vững trên đôi chân của chính mình, tuyệt đối không còn dựa dẫm hay ỷ lại vào cha mẹ nữa.

Đây không chỉ là một giải pháp gỡ rối đơn thuần, mà là một hành trình truyền cảm hứng để bạn trở thành những người cha, người mẹ thành công và hạnh phúc.

Vậy cụ thể bộ công thức tương tác 4B quyền năng đó là gì? Làm thế nào để cha mẹ có thể nhận diện và tự tay gạt bỏ 5 đám mây tiêu cực đang che lấp tài năng của con? Hãy cùng Hải Yến khám phá chi tiết giải pháp thực chiến ngay dưới đây!

Thay đổi cách tương tác qua công thức 4B

Để đồng hành cùng con mà không làm hộ con, Hải Yến thường chia sẻ với các phụ huynh bộ công thức tương tác gồm 4 bước: BẠN – BÀN – BAN – BÁN.

• BẠN (Làm bạn): Muốn con nghe lời, trước hết phải làm bạn được với con. Cha mẹ cần hạ cái tôi của mình xuống, tạo ra một không gian thực sự an toàn và thấu cảm. Khi con biết rằng cha mẹ sẵn sàng lắng nghe mọi nỗi sợ, mọi lỗi sai của mình mà không phán xét, con mới dám mở lòng bước ra khỏi kén.
• BÀN (Bàn bạc): Khi đã là bạn, chúng ta cùng ngồi xuống bàn bạc với con như hai người trưởng thành. Hãy tôn trọng góc nhìn của con, đặt câu hỏi gợi mở thay vì áp đặt một chiều theo kiểu “Bố mẹ ăn muối nhiều hơn con ăn gạo”.
• BAN (Ban tặng/Trao quyền): Đây là bước nhiều cha mẹ vấp phải nhất vì… xót con. “Ban” ở đây là dũng cảm trao cho con quyền được lựa chọn, được trải nghiệm và thậm chí là quyền được sai lầm, được ngã. Sửa đổi bản thân cha mẹ để phù cho phù hợp với sự phát triển của con chính là món quà ban tặng tuyệt vời nhất.
• BÁN (Bán tư duy): Đừng ra lệnh cho con phải tự lập. Hãy khéo léo “bán” cho con tầm nhìn và giá trị của sự tự do. Hãy cho con thấy việc tự chịu trách nhiệm về cuộc đời mình sẽ mang lại niềm vui, sự tự chủ và sự nể trọng từ người khác như thế nào.

Nhận diện và xua tan “5 đám mây tiêu cực” che lấp tâm trí con

Tại sao khi cha mẹ đã áp dụng 4B, đã sẵn sàng buông tay nhưng con vẫn cứ trì hoãn, dựa dẫm? Dưới góc nhìn chuyên gia, Hải Yến thấy rất rõ: Tâm trí con đang bị che phủ bởi 5 đám mây tiêu cực khiến mâu thuẫn nội tâm của con ngày càng lớn:

• Suy nghĩ tiêu cực: Luôn tự ti với chính mình: “Mình chẳng làm được trò trống gì đâu”, “Việc này khó quá”.
• Cảm xúc tiêu cực: Sợ thất bại, sợ bị mắng, sợ bị người khác chê cười nếu làm không tốt.
• Niềm tin giới hạn: Con tự đóng đinh suy nghĩ rằng phải có cha mẹ đứng sau lo liệu thì mọi chuyện mới an toàn, mình không đủ năng lực tự quyết.
• Mâu thuẫn nội tâm: Đây chính là trọng tâm của “hội chứng chiếc kén”. Một mặt con muốn có quyền tự do của người lớn, nhưng mặt khác con lại sợ trách nhiệm của người lớn. Sự mâu thuẫn này khiến con chọn sống “đúng vai” đứa trẻ ngơ ngác, thụ động để tiếp tục được bao bọc.
• Thói quen tiêu cực: Sống ỷ lại lâu ngày hình thành thói quen lười biếng, trì hoãn, đùn đẩy việc của mình cho người khác.

Hải Yến luôn hướng dẫn các con học cách dùng “khoảng dừng” để nhận diện xem đám mây nào đang che mờ tâm trí mình. Khi nhận diện được rồi, con mới có thể tự gạt mây đi, chuyển từ trạng thái trốn tránh sang nhận trách nhiệm hành động.

Khi 5 đám mây tiêu cực được xua tan, ánh sáng nội lực bên trong con sẽ lộ diện. Đó là lúc con tự tin trả lời được những câu hỏi cốt lõi: Mình là ai? Mình có điểm mạnh gì? Mình yêu thích điều gì? Một đúc kết mà Hải Yến luôn tâm đắc: Một đứa trẻ tự lập, tự tin thực sự là một đứa trẻ được sống đúng mình – sống với năng lực và giá trị thật của bản thân, chứ không phải sống để làm vừa lòng cha mẹ hay gồng mình lên theo kỳ vọng của xã hội.

Lời kết

Nếu bạn cho con chiếc cần câu mà không dạy con cách câu, hoặc con không có nội lực để tự mình đứng vững ngoài sóng gió, chiếc cần câu ấy cũng trở nên vô nghĩa. Tài sản vô giá mà Hải Yến muốn nói tới ở đây chính là: Trao cho con sự tự tin cùng năng lực tự mình làm ra một chiếc cần câu, và biết cách câu con cá cho chính cuộc đời mình.

Khi con có được bệ phóng nội lực vững vàng, được xua tan những đám mây mù tiêu cực để sống “đúng mình”, con sẽ không còn thấy thế giới ngoài kia đáng sợ. Con sẽ tự tin bước đi, tự chịu trách nhiệm và tự làm chủ số phận của bản thân. Đó mới là sự bình yên đích thực mà mọi bậc làm cha làm mẹ đều mong mỏi nhìn thấy ở đứa con trưởng thành.

Nuôi dạy con là một hành trình dài cần sự thấu cảm, kiên trì và một phương pháp đúng đắn. Nếu bạn đang cảm thấy bất lực trước sự ỷ lại của con, hay nhận thấy con đang có những tổn thương, những mâu thuẫn nội tâm bủa vây bên trong chiếc kén mà tự mình không biết bắt đầu gỡ rối từ đâu, đừng ngại ngần chia sẻ.

Hải Yến và đội ngũ chuyên gia tại Trung tâm Tâm lý NHC Việt Nam luôn ở đây, sẵn sàng lắng nghe, thấu cảm và đồng hành cùng bạn và con trên con đường vun bồi nội lực vững vàng cho tương lai.

Hãy để lại bình luận hoặc liên hệ trực tiếp cho Hải Yến theo Hotline: 096 589 8008 và đặt lịch hẹn tại đây nhé. Chúc các bậc phụ huynh luôn vững chãi và hạnh phúc trên hành trình nuôi dạy con trưởng thành!

Có thể bạn quan tâm:

• Dạy con vững vàng tài chính: Để tiền “đẻ” ra tiền thay vì tiền tiêu như nước
• Lớn lên cùng con – Trưởng thành trong chính mình
• Học hết sức hay kiệt sức: Đâu là ranh giới nguy hiểm?