Lớn lên cùng con – Trưởng thành trong chính mình

Trong suốt hành trình đồng hành cùng rất nhiều gia đình tại Trung tâm Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam, đồng thời cũng là một người mẹ đang nuôi dạy 3 con (trong đó có 2 bạn tuổi teen), Hải Yến nhận ra một sự thật vừa giản đơn vừa sâu sắc: Làm cha mẹ không phải là một đích đến, mà là một hành trình tự thân trưởng thành.

Có một câu nói mà tôi vô cùng tâm đắc: “Con trưởng thành bao nhiêu, chúng ta trưởng thành bấy nhiêu”. Các con không chỉ là những đứa trẻ cần được bảo bối, mà chính là những “người thầy” đặc biệt, xuất hiện để dạy chúng ta cách yêu thương, nhẫn nại và hoàn thiện chính mình.

Hiện tại là món quà: Học cách hiện diện trọn vẹn

Trong cuộc sống hiện đại đầy rẫy những lo toan, chúng ta thường rơi vào cái bẫy của sự “vắng mặt tâm trí” ngay cả khi đang ở cạnh con. Với nhiều bậc cha mẹ, tài sản lớn nhất không phải là vật chất, mà là sự trưởng thành, lương thiện và tự chủ của các con. Để đạt được điều đó, bí quyết đầu tiên chính là sức mạnh của sự hiện diện trong hiện tại.

Đừng để quá khứ và tương lai đánh cắp hiện tại

Nhiều phụ huynh thường dằn vặt với câu hỏi: “Giá như ngày đó mình hiểu con hơn, giá như mình đã làm khác đi…”. Tuy nhiên, việc dính mắc vào những hối tiếc trong quá khứ hay lo lắng thái quá về tương lai chỉ khiến chúng ta thêm mệt mỏi và dễ nảy sinh tâm lý phán xét. Khi chúng ta phán xét chính mình, người tiếp theo phải gánh chịu sự phán xét đó thường là con cái và bạn đời.

Cách duy nhất để thoát khỏi vòng lặp này là sống trọn vẹn trong hiện tại, tập trung vào những gì cần làm tốt nhất ngay lúc này để giải quyết vấn đề. Hiện tại chính là một món quà (Present), và việc đón nhận nó bằng tư duy tích cực sẽ giúp chúng ta nhẹ lòng hơn rất nhiều.

Trong cuốn sách “5 ngôn ngữ yêu thương”, tác giả Gary Chapman đưa ra một khái niệm rất thú vị là “Thời gian chất lượng bên nhau”. Sự hiện diện không chỉ là ngồi cạnh nhau. Đó có thể chỉ là vài phút mỗi ngày, nhưng là những phút giây chúng ta thực sự hiện hữu: gập laptop lại, để điện thoại sang một bên, lắng nghe con nói hoặc đơn giản là cùng con vui chơi.

Khi cha mẹ thực sự hiện diện, “tần số” của chúng ta và con mới có thể bắt gặp nhau, tạo nên sợi dây liên kết vô hình nhưng vô cùng bền chặt.

Chúng ta thường nghĩ mình là người dạy bảo con, nhưng thực tế, con cái mới là người giúp cha mẹ “tốt nghiệp” những tầng bậc cảm xúc mới. Bạn có biết rằng: Con cũng chính là “người thầy” vô giá và độc nhất của cha mẹ! Vì nếu không có con, cha mẹ sẽ không bao giờ học được sự kiên trì và nhẫn nại nhiều đến vậy.

Con cái là “người thầy” của cha mẹ.

Để thực sự trở thành bạn của con, Hải Yến nhận thấy việc rèn luyện tâm thế không phán xét là điều mà nhiều phụ huynh nên quan tâm. Việc này không hề dễ dàng bởi chúng ta thường mang tư duy của “bậc trưởng bối”, của người sinh thành và nuôi dưỡng để áp đặt lên con. Đặc biệt, có những phụ huynh còn coi những gì con làm khác với ý mình đều là sai trái hoặc kém cỏi.

Sự phán xét thường ẩn nấp dưới những câu cảm thán hoặc nhận định mang tính dán nhãn. Thay vì nhìn vào sự việc, cha mẹ thường nhìn vào “con người” của con để đánh giá.

Ví dụ, khi thấy con đạt điểm kém môn Toán, thay vì hỏi: “Điều gì làm con gặp khó khăn ở bài kiểm tra này?”, cha mẹ phán xét sẽ nói: “Sao con lười biếng và cẩu thả thế?”. Câu nói này ngay lập tức đóng sập cánh cửa chia sẻ của trẻ.

Hoặc trước những sở thích khác biệt của con, như việc một bạn trẻ đang học đại học nhưng muốn rẽ hướng sang làm bếp hoặc làm bánh, sự phán xét sẽ là: “Học hành tử tế không muốn, lại đi làm cái nghề vất vả đó làm gì?”. Trong khi đó, tâm thế không phán xét sẽ giúp cha mẹ nhìn ra đó là sự tự chủ và đam mê của con.

Thực hành không phán xét là một quá trình. Hãy thử thay thế những lời chỉ trích bằng những câu hỏi gợi mở. Thay vì nói “Con không được làm thế”, hãy thử hỏi “Con nghĩ sao về việc này?” hoặc “Bố/mẹ có thể giúp gì cho lựa chọn này của con?”.

Hải Yến tin rằng, đó chính là lúc bạn bắt đầu bước vào thế giới của con với tư cách là một người bạn thực thụ!

Sức mạnh của lời cảm ơn và xin lỗi

Ở thế hệ 8x như Hải Yến hay các thế hệ trước, việc nghe cha mẹ nói lời “xin lỗi” hay “cảm ơn” con cái là một điều cực kỳ hiếm hoi và bản thân cha mẹ cũng thấy rất gượng gạo để nói ra. Tuy nhiên, trong hành trình lớn lên cùng con, đặc biệt là với các bạn trẻ Gen Z hay Alpha – những thế hệ đề cao sự bình đẳng và tôn trọng cá nhân.

Việc dám thừa nhận sai lầm và bày tỏ lòng biết ơn đôi khi là chìa khóa vàng để mở cánh cửa trái tim con.

Lời xin lỗi từ cha mẹ không làm vị thế chúng ta thấp đi, mà ngược lại, nó xây dựng một niềm tin vững chắc nơi con cái. Nó cho con thấy rằng cha mẹ cũng là con người, cũng có những lúc sai lầm và quan trọng nhất là cha mẹ tôn trọng cảm xúc của con.

Thay vì im lặng sau một lần quát mắng con vô cớ vì áp lực công việc, bạn có thể nói: “Mẹ xin lỗi vì lúc nãy đã nặng lời với con. Mẹ đang bị căng thẳng vì việc ở công ty và mẹ đã trút giận lên con không đúng cách. Mẹ sẽ cố gắng kiểm soát cảm xúc tốt hơn lần sau.”

Khi nghe điều này, trẻ không chỉ cảm thấy được xoa dịu mà còn học được cách chịu trách nhiệm với hành vi của chính mình trong tương lai.

Nguyên tắc “Vàng”: Linh hoạt trong phương pháp, kiên định ở mục tiêu

Mỗi đứa trẻ là một cá thể độc lập với tiềm năng và cá tính riêng biệt. Nếu chúng ta dùng một thước đo duy nhất cho tất cả, chúng ta sẽ thất bại.

• Nguyên tắc “Bất di bất dịch”: Không so sánh

Sự so sánh là vũ khí sắc bén nhất có thể hủy hoại sự tự tin và khả năng bộc lộ của trẻ. Ngay cả khi con không giỏi học thuật, con có thể giỏi về truyền cảm hứng hoặc thể thao. Như trường hợp gia đình Hải Yến, bạn lớn có nội động lực mạnh mẽ, luôn tự giác học tập đạt kết quả xuất sắc; trong khi bạn nhỏ lại chinh phục thế giới qua những tấm huy chương thể thao.

Cha mẹ cần kiên định với mục tiêu nuôi dạy con thành người tử tế, tự chủ nhưng phải cực kỳ linh hoạt trong cách đồng hành.

• Chữa lành qua việc chơi cùng con

Linh hoạt còn nằm ở chỗ chúng ta sẵn sàng thay đổi góc nhìn về nghĩa vụ. Khi thay đổi góc nhìn, những việc như đón con sớm và chơi cùng con ở sân trường không chỉ là trách nhiệm, mà là một cách để cha mẹ được “chữa lành” những tổn thương bên trong mình. Khi chúng ta chơi cùng con bằng sự hồn nhiên, chúng ta cũng đang được “trẻ hóa” và tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống.

Chìa khóa để thực sự “Làm bạn cùng con”

Làm bạn cùng con không có nghĩa là buông bỏ mọi kỷ luật, mà là xây dựng mối quan hệ dựa trên sự chân thành và tôn trọng.

Sự chân thành: Đừng cố gắng tỏ ra hoàn hảo. Khi bạn thấy khó khăn, hãy nói với con: “Mẹ đang thấy thế này, con nghĩ sao?”. Sự cởi mở của cha mẹ sẽ khuyến khích con cái sẵn sàng chia sẻ mọi chuyện từ tình cảm đến công việc.

Trẻ hóa tư duy: Để hiểu và chơi được với thế hệ sau, cha mẹ buộc phải học những thứ mới, cập nhật góc nhìn đa chiều của các con.
Sự nhất quán: Một gia đình hạnh phúc cần những giá trị văn hóa nhất quán. Dù cách thể hiện có thể linh hoạt (đường vòng hay đường thẳng), nhưng những nguyên tắc cốt lõi về đạo đức và sự tử tế cần được duy trì xuyên suốt.

Trân trọng hành trình “tốt nghiệp”

Hành trình làm cha mẹ là một chuỗi những bài toán khó mà mỗi năm chúng ta lại gặp một đề bài mới. Gia đình chính là một mô hình thu nhỏ của xã hội, nơi cha mẹ đóng vai trò là những người dẫn dắt (leader).

Khi chúng ta dũng cảm đối diện với thử thách, không ngừng học hỏi từ chính các con và sẵn sàng thay đổi bản thân, đó là lúc chúng ta thực sự trưởng thành. Hãy trân trọng từng khoảnh khắc, dù là khó khăn hay hạnh phúc, bởi sau này nhìn lại, tất cả đều là những kỷ niệm vô giá giúp chúng ta trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Hy vọng rằng những chia sẻ này của Hải Yến sẽ tiếp thêm động lực cho các bậc phụ huynh trên con đường “lớn lên cùng con”. Nếu bạn đang gặp khó khăn trong việc kết nối, hãy nhớ rằng: Luôn có một cánh cửa mở ra khi chúng ta bắt đầu bằng sự chân thành.

Có thể bạn quan tâm:

• Học hết sức hay kiệt sức: Đâu là ranh giới nguy hiểm?
• Hiểu về 5 đám mây tiêu cực và công thức 4B để giúp con tỏa sáng, thành công
• Tình yêu tuổi teen: đừng để “trải nghiệm đầu đời” trở thành “vết sẹo cuộc đời”